Skip to main content

معمار عمارت شاپوری حاج ابوالقاسم مهندسی در سال 1270 در خانواده ای هنر دوست در شیراز متولد شد پدر وی از معماران برجسته و زبر دست شیرازی بود و از آثار معروف پدر ایشان میتوان به مسجد حاج میرزا هادی اشاره كرد. حاج ابوالقاسم مهندسی فردی با هوش و دارای ذوق فراوان در عین حال سخت کوش و تند مزاج بود و لازمه ی کار خود را عشق و غیرت میدانست . مردی بود خود ساخته سخت کوش و پرکار هوشمند و کاردان و استوار , نکته دان و سخت گیر . کمی و کاستی در کارش دیده نمیشد .همواره مقیاس را با اندازه میگرفت و سعی بر آن داشت تا تمامی طرح در تعادل و توازن باشد , با شگرد های شگفت معماری. او تمام دروان عمر خویش را صرف ساخت و آبادانی شهر خود کرد . توانایی معجزه آسای خودرا در آیینه ی قدرت هنری خویش تصویر کرده است شاهد این مدعا طاق های قوسی (که از سه سمت قوس دارد)روی دو بدنه استوار است .که پیشانی آن بصورت چشم گیر چنان از دایره حد تجاوز کرده که پنداری به تکرم و تعلم هنرشان پرداخته. خانه ی مسکونی خویش نیز بی شگفتی و خالی از اعجاز نیست.
زیر زمین شگرف وخوش ساختش با طاق هنر مندانه ی خفته سر فراز شده و انقدر چیدمانی دقیق دارد که تار مویی خطادر آن دیده نمیشود .گویا عکسی است از آسمان در آیینه ی زمین. حاج ابوالقاسم در شیراز به قولی تا پنجاه بنا را سرآوری نموده که حدود سی فقره آن را در فهرستی به طبع آورده اند.
وی در آبانماه یک هزار و سیصد و پنجاره و دو دیده از جهان فرو بست و در آرامگاه علی بن حمزه به خاک سپرده شد. از آثار به يادگار مانده از حاج ابوالقاسم مهندسي مي توان به اين مواد اشاره كرد :
1- سالن سینما خورشید (سینما پیام کنونی) 2- ساختمان گاراژ دروازه اصفهان (معروف به سر در سید جعفری) 3- طاق منزل فرمان فرما (واقع در گود دربان، قدمت حدود نود سال و طاق دارای طول و عرضی بین 5/5 تا 8 متر) 4- شبستان قدیم حاج احمد (ساخت 1308،خیابان لطف علی خان زند) 5- مسجد باقر آباد (خیابان فرهنگ سابق) 5- گاراژ ایران پیما (چهار راه زند) 6- ساختمان فعلی سندیکا کارگران 7- دبیرستان اندیشه (خیابن فرح سابق) 8- منزل ورثه ی آقای گلشن (نبش فردوسی) 8- ساختمان قدیم دانشکده معماری شیراز (قاآنی) 9- خانه ی شاپوری (خیابان انوری) 10- آب انبار حاج زالی (سنگ سیاه، به مراتب بهتر از آب انبار وکیل بوده است به دلیل خیز کم پله ها و طاق زیبای آن) 11- خانه ی بهارلو (قاآنی) 12- ساختمان داروخانه رحمت (چهر راه مشیر) 13- ساختمان باغ شاهپریان (قصرالدشت ) 14- ساختمان باغ توسلی (قصر الدشت) 15- مرمت بند بهمن (کوار،متعلق به دوره ساسانی در سال 1334ه ش) 16-گاراژ معمار باشی (خیابان سعدی )
17- خانه ی خود استاد (کوچه ی جنوبی بی بی دختران) و تعداد بیشماری خانه ی مسکونی و مغازه …
همچنين قدیمی ترین بنای استاد منزل خود استاد بوده است که قدمت آن به نود و هفت سال پیش میرسد استاد در سال 1337 ه ش , طرحی را برای گنبد شاهچراغ ارائه کرده اند که بنا به دلایل نامعلوم اجرا نشد. از معماران دوران زندگی استاد میتوان به محکمی ها و فصحتی ها و همچنین حاج محمد حسن قوامی (معمار مسجد نصیر الملک) اشاره کرد .
او نيز مانند هر معمار ديگري اصولي حاكم بر طراحي ومعماري خود داشته وسرعت عمل او در ساختن همواره معروف بوده، چنانچه به نقل از مقاله‌ي خانم زهره بزرگ نيا درمجله ي 31 و 32 معماري و شهرسازي آمده است؛ وي در ساختن 2 دهانه مغازه از حجره‌هاي گاراژ ايران‌پيما به ابعاد 5/3×10 متر، با استفاده از 2 پاتيل مسي، 2 وردست و 2 نفر گچ‌وركن با آجرهاي به ابعاد 6×20×20 در ظرف يك روز – قبل از غروب آفتاب- به اتمام رسانيده است. در جاي ديگر مي‌توان به اجراي آب‌انباري با 32 پله (كف پله 35 و خيز پله 15) و سقفي به ابعاد 8×5/5 با استفاده از 2 گلويي و متن خفته و رسته سقف، كه خيلي از معماران هم عصر او مانند آقايان حاج محمد حسين قوامي (مسجد نصيرالملك) – فصحتي – محكمي – ساختماني و… موفق به انجام اين كار نشده بودند اشاره كرد. همچنين بنا به گفته‌ي حبيب مهندسي (فرزند او) و معماران قديمي از هر 10 پروژه در شيراز 8 پروژه در اختيار او بوده- استعداد ذاتي، تجربه، عشق و علاقه‌ِ به كار او توانسته يادگارهايي را در شهر شيراز به يادگار گذارد. حاج ابوالقاسم مهندسي در 20 آبان سال 1352 در 95 سالگي در منزل شخصي خويش دار فاني را وداع گفت. فرزندان او 6 پسر به نام های اصغر، عزیز، محمود، جعفر، حبیب، و رحیم هستند که همگی معمارند. همچنین شاگردانی را پرورش داده است که هر کدام در معماری دوران خود تاثیر گذار بوده اند از آن جمله آقای جعفر فروزان است که معماری زبردست بوده است.
در كتاب معماران ايران از آغاز دوره اسلامي تا پايان دوره قاجار تاليف زهره بزرگ نيا پيرامون حاج ابوالقاسم مهندسي آمده است:
“حاج ابوالقاسم حدود 116 سال پيش [احتمالاً متولد 1258ش] در شهر شيراز متولد شد. پدرش از معماران بنام شيرازي بود كه آثار وي در حال حاضر نيز قابل استفاده است. بنا به گفتۀ فرزندش، ‌او مردي خودساخته، پركار،‌ باهوش و سخت گير بود كه از دوران جواني به كار ساختماني اشتغال داشت. چهل ساله بود كه ساختمان ايران پيما در چهارراه زند را بنا كرد (76 سال پيش). اين ساختمان از مغازه هايي به ابعاد 3.5×10 متر تشكيل مي شود كه هر دو دهانۀ آن را وي يك روزه و قبل از هر غروب آفتاب به انجام مي رساند. از جزئيات جالبي كه مرحوم مهندسي در اين بنا و نيز در گاراژ واقع در دروازه اصفهان استفاده نموده، اجراي تاق نماي قوسي شكل بر روي بدنۀ استوانه است كه در شهر شيراز تنها در بناهاي ساختۀ وي مي توان اين قبيل قوسها را مشاهده نمود.
مهندسي،‌ ساختمان مسكوني واقع در خيابان شهيد دستغيب كوچۀ مسجد ايلخاني را در چهل و پنج سالگي، در حدود 70 سال قبل، احداث نمود كه در حال حاضر فرزندانش در آن ساكن هستند. حاج ابوالقاسم در 20 آبان 1352 در سن 94 سالگي در شيراز وفات يافت. از شاگردان وي، برادرش حاج علي مهندسي را مي توان نام برد.”